| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Zofia Józefa Alexandrowicz |
| Urodzenie | 25 kwietnia 1930, Kraków |
| Zgon | 20 czerwca 2024, Kraków |
| Kariera naukowa | |
| Główne stanowisko | Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków |
| Stopnie naukowe | dr (1965), dr hab. (1978), prof. (1993) |
| Specjalizacja | ochrona przyrody nieożywionej, georóżnorodność, geomorfologia |
| Wybrane wyróżnienia | |
| Odznaczenia | Złoty Krzyż Zasługi (1984), Medal 40-lecia PRL (1985) |
| Nagrody | Nagrody Naukowe PAN (1974, 1979), Nagroda Ministerstwa Środowiska (2003) |
Zofia Alexandrowicz była rozpoznawalną postacią polskiej geologii i ochrony przyrody nieożywionej. Jej prace łączyły badania geomorfologiczne z działaniami na rzecz ochrony dziedzictwa geologicznego, a wiele projektów realizowała w ramach Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie.
Życiorys i wykształcenie
Urodziła się w Krakowie jako córka Romana i Zofii. Po zdaniu matury w 1950 podjęła studia geologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie kontynuowała je na Akademii Górniczo-Hutniczej na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym, gdzie uzyskała tytuł magistra. Po studiach pracowała jako nauczycielka w Technikum Geologicznym w Krakowie.
W 1958 została przyjęta do Zakładu Ochrony Przyrody PAN przez Walerego Goetla jako asystentka, a później starsza asystentka. Stopień doktora otrzymała w 1965 na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie badań utworów górnej kredy na wyspie Wolin. Habilitację uzyskała w 1978 na AGH na podstawie rozprawy o skałkach piaskowcowych zachodnich Karpat fliszowych. Tytuł profesora nadano jej 24 czerwca 1993.
Działalność naukowa i wpływ na ochronę przyrody nieożywionej
Głównym obszarem badań Alexandrowicz były skałki piaskowcowe Beskidów i Pogórza Karpackiego — ich rozmieszczenie, morfologia, geneza oraz problemy związane z ochroną. W pracy habilitacyjnej z 1978 zestawiła wyniki badań nad tymi formami. Zajmowała się także formami wydmowymi Pustyni Błędowskiej, górskimi wodospadami, ruchami masowymi oraz procesami wietrzenia powierzchni skalnych.
Duże znaczenie miała jej działalność dotycząca geoochrony. Kierowała zespołem, który przygotował monografię Waloryzacja przyrody nieożywionej obszarów chronionych w Polsce (1992). Dzięki jej staraniom Groty Kryształowe w Kopalni Soli Wieliczka uznano za rezerwat przyrody w 2000 roku. Była autorką i redaktorką opracowań pionierskich dla ochrony dziedzictwa geologicznego.
Publikacje i współpraca naukowa
Była autorką i współautorką ponad 250 publikacji naukowych i popularnonaukowych oraz map. Współpracowała z żoną i mężem — z profesorem Stefanem Witoldem Alexandrowiczem — oraz z badaczami takimi jak Włodzimierz Margielewski i Jan Piotr Urban. Była promotorką trzech prac doktorskich, w tym doktoratu Włodzimierza Margielewskiego.
Wśród wybranych publikacji znajdują się:
- Piaski i formy wydmowe Pustyni Błędowskiej (1962)
- Skałki piaskowcowe w okolicy Ciężkowic nad Białą (1970)
- Skałki piaskowcowe zachodnich Karpat fliszowych (1978)
- Waloryzacja przyrody nieożywionej obszarów i obiektów chronionych w Polsce (1992)
- Groty Kryształowe w Kopalni Soli Wieliczka (red., 2000)
Nagrody, funkcje i zakończenie kariery
W latach 1970–2000 kierowała Pracownią, a następnie Zakładem Ochrony Przyrody Nieożywionej i Zakładem Georóżnorodności w Instytucie Ochrony Przyrody PAN. Była redaktorką naczelną „Rocznika Ochrona Przyrody” oraz członkinią Komitetu Ochrony Przyrody PAN, Komisji Paleogeografii Czwartorzędu PAU i Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Od 1957 należała do Polskiego Towarzystwa Geologicznego.
Na emeryturę przeszła w 2001, po czym przez kilka lat kontynuowała pracę naukową. Zmarła 20 czerwca 2024. Pochowana została na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
