| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Stanisław Florian Alberti |
| Data urodzenia | 27 listopada 1895 |
| Miejsce urodzenia | Kraków |
| Data śmierci | 1940 |
| Miejsce śmierci | ZSRR (zbrodnia katyńska) |
| Zawód/role | Prawnik, publicysta, tłumacz, starosta |
| Wykształcenie | Uniwersytet Wiedeński; Uniwersytet Jagielloński, doktor prawa (także doktor filozofii i historii sztuki) |
| Stopnie wojskowe | Kapitan piechoty (Legiony, Wojsko Polskie) |
| Żona | Kazimiera Alberti (z domu Szymańska) |
| Upamiętnienie | Tablica pamiątkowa w Bielsku-Białej (2009) |
Stanisław Alberti pochodził z Krakowa i uzyskał wykształcenie prawnicze oraz artystyczno-humanistyczne. Zajął się działalnością publicystyczną i tłumaczeniami literatury słowiańskiej i niemieckiej, a jednocześnie pełnił funkcje administracyjne jako starosta w kilku powiatach.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w rodzinie Stanisława, chemika i nauczyciela, oraz Marii z Dobieckich. W 1914 ukończył VIII klasę i zdał egzamin dojrzałości w Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Po pierwszych latach studiów i służby wojskowej kontynuował naukę na Wydziale Prawnym Uniwersytetu Jagiellońskiego i w 1922 uzyskał absolutorium oraz stopień doktora prawa.
Oprócz stopnia w dziedzinie prawa posiadał także doktoraty z filozofii oraz z historii sztuki. Zajmował się literaturą i tłumaczeniami, szczególnie z języków słowackiego, czeskiego i niemieckiego. Redagował i wydawał „Bibliotekę Słowiańską”, promując literatów krajów południowych wśród polskich czytelników.
Służba wojskowa i doświadczenia wojenne
W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i służył w 2. pułku piechoty. W czasie I wojny światowej został ranny 16 kwietnia 1916; wskutek obrażeń w Wiedniu amputowano mu prawą rękę. Mimo inwalidztwa kontynuował służbę i był mianowany podporucznikiem w 1917, a następnie po odzyskaniu niepodległości wstąpił do Wojska Polskiego w listopadzie 1918.
Pełnił funkcje adiutanta i oficerów sztabowych, brał udział w walkach w czasie konfliktów o granice II Rzeczypospolitej. Za czyny z końca 1918 roku dowódca 2. Dywizji Legionów sporządził wniosek o odznaczenie go Orderem Virtuti Militari. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana piechoty.
W 1925 przeniesiono go w stan spoczynku z powodu trwałej niezdolności do służby wojskowej. Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się ponownie do służby we wrześniu 1939. Po agresji ZSRR został aresztowany we Lwowie 17 września 1939 i na wiosnę 1940 zamordowany przez NKWD.
Działalność publicystyczna, tłumaczenia i życie literackie
Alberti tłumaczył prozę i literaturę piękną z języków słowiańskich i niemieckiego. Przekładał m.in. utwory Thomasa Manna, Karla Čapka, Vladislava Vančury i innych autorów; niektóre przekłady ukazały się w ramach Biblioteki Słowiańskiej. Był autorem artykułów poświęconych Zakopanemu, teatrowi Witkacego, twórczości Jana Kasprowicza oraz malarstwu Rafała Malczewskiego.
Małżeństwo ze Kazimierą Alberti łączyło zaangażowanie literackie i towarzyskie; małżonkowie prowadzili salon literacki i utrzymywali znajomość ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, który wykonał portrety Stanisława Albertiego.
Praca administracyjna i działalność społeczna
Od lipca 1928 pracował jako urzędnik kontraktowy w starostwie powiatu włodzimierskiego. W czerwcu 1929 został mianowany starostą powiatu dąbrowskiego, a od 13 grudnia 1930 do września 1939 pełnił funkcję starosty powiatu bialskiego z siedzibą w Białej Krakowskiej.
Był zaangażowany w działalność organizacji społecznych i państwowych: był wiceprezesem zarządu powiatowego Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny, członkiem zarządu powiatowego Obozu Zjednoczenia Narodowego oraz uczestnikiem komitetów takich jak komitet honorowy akcji „Jaar‑Piłsudski” i Krajowy Obywatelski Komitet Wykonawczy Budowy Muzeum Narodowego w Krakowie.
Upamiętnienie
Po II wojnie światowej jego nazwisko znalazło się na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej, a ofiary tej części zbrodni pochowano na Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni, otwartym w 2012 roku. 26 listopada 2009 na budynku przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej odsłonięto tablicę pamiątkową upamiętniającą Stanisława i Kazimierę Alberti, którzy mieszkali tam i prowadzili salon literacki.
W dorobku przekładowym widnieją m.in. tłumaczenia: "Pan i pies: Sielanka" (Thomas Mann), "Historia filozofów" (przekład i wydanie w ramach Biblioteki Słowiańskiej), "Piekarz Jan Marhoul" (Vladislav Vančura) oraz autoryzowany przekład "Gość w domu" (Jiří Wolker).
