Wawel położony jest na lewym brzegu Wisły i wznosi się do około 228 m n.p.m.. W obrębie wzgórza znajdują się dwa zasadnicze zespoły zabudowy: Zamek Królewski oraz bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława. Wawel ma formę zrębu tektonicznego zbudowanego z górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego.
Jak kształtowała się historia Wawelu?
Ślady osadnictwa na wzgórzu sięgają środkowego paleolitu, około 100 tys. lat p.n.e. W okresie wczesnego średniowiecza Wawel stał się jednym z ośrodków władzy plemienia Wiślan. W źródłach kronikarskich utrwaliły się legendy o założeniu grodu przez Kraka oraz o Wandzie, które wiążą się z lokalnymi opowieściami i motywem potwora zamieszkującego jaskinie wzgórza.
W 1000 roku utworzono biskupstwo krakowskie, co doprowadziło do budowy katedry jako siedziby biskupa. Pozostałości pierwszych kościołów i budowli murowanych datowane są na przełom X i XI wieku — należą do nich m.in. rotunda Najświętszej Marii Panny oraz fragmenty innych przedromańskich konstrukcji.
Na przełomie XI i XII wieku rozpoczęto budowę drugiej katedry zwaną "Hermanowską", której konsekracja nastąpiła w 1142 roku. Z tego okresu pochodzi m.in. krypta św. Leonarda. Po pożarach i przebudowach w XIII–XIV wieku powstała trzecia katedra, której główny zrąb zachował się do dziś; koronacja Władysława Łokietka w 1320 roku odbyła się mimo wcześniejszych zniszczeń.
Co zmienił Gotyk i renesans na Wawelu?
W XIV wieku Kazimierz Wielki przeprowadził rozległą przebudowę zamku, tworząc rozbudowany kompleks z Salą Kazimierzowską i Wielką Wieżą Łokietkową. W okresie rządów Władysława Jagiełły i królowej Jadwigi powstały kolejne elementy zamku, w tym tzw. Kurza Stopka i Wieża Duńska.
W katedrze powstawały liczne kaplice dobudowywane przy prezbiterium; do najcenniejszych zabytków należą sarkofagi królewskie, w tym nagrobek Kazimierza Jagiellończyka autorstwa Wita Stwosza (1492). W salach zamkowych eksponowany jest m.in. miecz koronacyjny Szczerbiec.
Jak zbudowane jest wzgórze i co to oznacza?
Wawel ma charakter zrębu tektonicznego uformowanego w miocenie. Podstawę wzgórza tworzą górnojurajskie wapienie sprzed około 161–155 mln lat, zaliczane do oksfordu. Ta geologiczna budowa tłumaczy obecność krasowych formacji i jaskiń w obrębie wzgórza.
Co zachowało się na Wawelu i jakie elementy fortyfikacji występują?
Na wzgórzu widoczne są relikty budowli z różnych epok: od rotund i romańskich murów po gotyckie i renesansowe przebudowy. Poza Zamkiem Królewskim i katedrą występują również elementy fortyfikacji — baszty i mury obronne, między innymi Jordanka, Lubranka (później nazwana basztą Senatorską), baszta Sandomierska, Tęczyńska, Szlachecka, Złodziejska i Panieńska.
Odnalezione szczątki innych budowli świadczą o wielowarstwowej historii zabudowy wzgórza; obecne ruiny i zachowane sale tworzą kompleks, który łączy funkcje sakralne, reprezentacyjne i obronne.
Informacje praktyczne
- Adres: Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 9:00–17:30, pn 10:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (870 opinii)
