W centrum Krakowa, na elewacji budynku znanego jako Feniks przy ul. Basztowa 15, pojawiły się w 2025 roku banery z wizerunkiem kandydata na prezydenta. Budynek znajduje się w gminnej ewidencji zabytków oraz w strefie buforowej obszaru wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Sprawa wywołała wątpliwości co do zgodności materiałów wyborczych z regulacjami wynikającymi z uchwały krajobrazowej.
Jak miasto tłumaczyło swoje decyzje?
Przedstawiciele Urzędu Miasta Krakowa wskazywali, że występują rozbieżności między przepisami Kodeksu wyborczego a lokalnymi regulacjami dotyczącymi reklam zewnętrznych. Do czasu rozstrzygnięcia tych wątpliwości przez organy nadrzędne magistrat stosował wykładnię przyjętą w 2025 roku. Według tej wykładni materiały wyborcze nie będą podlegać ocenie według uchwały krajobrazowej, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki: umieszczenie na terenie prywatnym za zgodą właściciela, brak konieczności montażu urządzenia wymagającego pozwolenia na budowę oraz lokalizacja poza obszarami parków kulturowych. Urzędnicy informowali też, że trwają prace nad nowelizacją uchwały, które mają doprecyzować zasady.
Jakie stanowiska przedstawili inni urzędnicy i radni?
Inny komunikat miejskich władz podkreślał, że banery wyborcze są traktowane jako reklama zewnętrzna i podlegają przepisom uchwały krajobrazowej. Zastępca prezydenta miasta wskazał, że umieszczanie reklam na ogrodzeniach jest zabronione niezależnie od tego, czy płot stoi na gruncie prywatnym czy publicznym. Wskazał też, że tablice Rad Dzielnic służą wyłącznie komunikacji samorządowej i przekaz wyborczy na nich wymaga zgody właściwej rady. Miasto informowało komitety wyborcze o obowiązujących zasadach, a kontrole prowadziły jednostki miejskie, w tym Zarząd Dróg Miasta Krakowa.
Kontrole i zgłoszenia związane z Basztową
W przypadku banerów na elewacji przy Basztowej 15 zarejestrowano cztery odrębne sprawy kontrolne. W jednej notatce z 9 czerwca 2025 roku opisano, że podczas wizji terenowej przeprowadzonej 6 czerwca nie stwierdzono istnienia reklam na działce nr 51/1. Pozostałe trzy sprawy zamknięto notatkami wskazującymi, że zgłoszone banery były objęte wcześniejszym postępowaniem. W czasie kolejnej kampanii magistrat odnotował 11 zgłoszeń dotyczących badania zgodności banerów z uchwałą krajobrazową. Jedno ze zgłoszeń, dotyczące przystanku Muzeum Lotnictwa Polskiego, przekazano Zarządowi Dróg Miasta Krakowa; inspektorzy ZDMK przeprowadzili kontrolę 21 sierpnia i nie stwierdzili tam baneru.
Co to oznacza dla przestrzeni publicznej i właścicieli?
W praktyce oznacza to istnienie różnych wykładni prawa lokalnego wobec materiałów wyborczych. Miasto stosuje kryteria dotyczące własności, wymogów budowlanych i lokalizacji w parkach kulturowych podczas części ocen. Równocześnie przedstawiciele miasta wskazują, że niektóre formy umieszczania reklam – na przykład na ogrodzeniach – są zabronione i mogą rodzić konsekwencje administracyjne. Za rozstrzygnięcie kwestii nadrzędnej, czyli kolizji między przepisami Kodeksu wyborczego a uchwałą krajobrazową, wskazywano na stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej; PKW w wydanym komunikacie nie rozstrzygnęła jednoznacznie sporu i podkreśliła, że o ewentualnym naruszeniu prawa decydują organy ścigania lub sądy.
Na elewacji Feniksa przy ul. Basztowej 15 wciąż widoczne były w różnych momentach banery kandydatów różnych komitetów; magistrat zapowiadał doprecyzowanie przepisów w nowelizacji uchwały krajobrazowej.
