| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Józef Adamus |
| Data urodzenia | 12 marca 1896 |
| Miejsce urodzenia | Kraków |
| Data zgonu | 19 czerwca 1962 |
| Miejsce zgonu | Łódź |
| Zawód | historiograf, historyk państwa i prawa |
| Akademia i stanowiska | |
| Uczelnie | Uniwersytet Lwowski; Uniwersytet Wileński; Uniwersytet Łódzki |
| Stopnie | doktor (1927), habilitacja (Wilno), profesor zwyczajny (1959) |
| Inne role | kierownik archiwów polskich formacji wojskowych na emigracji; kierownik Biblioteki WSP w Łodzi (1949–1951) |
Jan Józef Adamus był polskim badaczem specjalizującym się w historii prawa i państwa. Jego prace obejmują zagadnienia prawa litewskiego, prawo karne oraz historiografię dziejów państwa i prawa.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w Krakowie jako syn Antoniego, profesora Seminarium Nauczycielskiego w Stanisławowie, oraz Franciszki z domu Połącarz. Ukończył gimnazjum w Stanisławowie. W latach 1915–1916 studiował nauki prawne w Wiedniu, a następnie kontynuował studia na Uniwersytecie Lwowskim do 1920 roku. Doktorat obronił w 1927 roku na Uniwersytecie Lwowskim pod kierunkiem Przemysława Romana Dąbkowskiego na podstawie pracy "Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku".
Pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym Nr V w Krakowie; prezydent RP nadał mu stopień kapitana z dniem 1 stycznia 1928 i 2. lokatą w korpusie oficerów sądowych, a 28 lutego 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1940 został aresztowany przez NKWD i zesłany na terytorium Uzbeckiej SRR.
Kariera zawodowa i emigracja
Do 1933 pracował jako starszy asystent Katedry Dawnego Prawa Polskiego na Uniwersytecie Lwowskim. W 1933 przeniósł się do Wilna, gdzie kierował Archiwum Miasta i był docentem w Katedrze Historii Prawa Polskiego Uniwersytetu Wileńskiego; na tej uczelni uzyskał habilitację.
W czasie wojny spędził część czasu w Jerozolimie, gdzie stał na czele Archiwum Armii Polskiej na Wschodzie. W 1944 osiadł w Szkocji i był kierownikiem Archiwum i Muzeum Polskich Sił Zbrojnych oraz wykładał historię ustroju Polski w Polskim Wydziale Prawa uniwersytetu w Oksfordzie. W 1947 powrócił do Polski i podjął pracę na Uniwersytecie Łódzkim; został docentem w Katedrze Historii Prawa Polskiego, od 1954 profesorem nadzwyczajnym, a w 1959 profesorem zwyczajnym.
Praca naukowa i działalność
Na Uniwersytecie Łódzkim kierował Katedrą Powszechnej Historii Państwa i Prawa oraz wykładał historię stosunków polsko-litewskich. W latach 1949–1951 kierował Biblioteką Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi. Był związany z Instytutem Nauk Prawnych PAN do 1961 oraz z Instytutem Historii PAN od 1961. Został wybrany na członka korespondenta Towarzystwa Naukowego Warszawskiego w 1936 oraz należał do Towarzystwa Nauk we Lwowie i Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie.
Badania, tezy i wkład w historiografię
Adamusa interesowała historia prawa i państwa polskiego i litewskiego, historia prawa karnego oraz historiografia dziejów państwa i prawa. Podważył tezę Anatola Lewickiego o inkorporacji Litwy do Polski bezpośrednio po unii krewskiej. Analizował dorobek Oswalda Balzera, ze szczególnym uwzględnieniem teorii o prawie następstwa tronu w czasach piastowskich.
Wysunął tezę, że Polska za Piastów nie znała czystej dziedziczności tronu; uważał, że krąg elektorów był zawężony do członków dynastii. Tak sformułowane rozumienie sukcesji wpływało na jego interpretacje ustroju monarchicznego w średniowiecznej Polsce.
Wybrane prace
Do ważniejszych publikacji Jana Adamusa należą:
- Z zagadnień prawa litewskiego (1926)
- Kodeks dyplomatyczny Litwy (1930)
- Państwo litewskie w latach 1386-1398 (1932)
- Najnowsza literatura o akcie krewskim (1938)
- O monarchii Gallowej (1952)
- Metoda prawnicza w historii (1956)
- Polska teoria rodowa (1958)
- Problemy absolutyzmu piastowskiego (1958)
- Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski (1961)
Zmarł 19 czerwca 1962 w Łodzi. Został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi.
