Fabryka Emalia Oskara Schindlera to kompleks fabryczny na krakowskim Zabłociu, przekształcony w oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Zakład powstał w 1937 jako Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych „Rekord”. Po przejęciu przedsiębiorstwa w 1939 Schindler prowadził tu produkcję aż do 1945, a jego działania miały bezpośredni wpływ na losy wielu pracowników żydowskiego pochodzenia.
Jak powstała fabryka i jak wyglądał jej rozwój przed wojną?
Zakład założono w 1937 przez Izraela Kohna, Wolfa Luzera Glajtmana i Michała Gutmana. Początkowo działał w innej lokalizacji, a od stycznia 1938 przeniósł się do nowego budynku na Zabłociu przy ulicy Lipowej. W marcu 1939 zaprzestano produkcji, a w czerwcu tego roku spółka została postawiona w stan upadłości.
Jak fabryka funkcjonowała podczas okupacji?
W listopadzie 1939 Oskar Schindler przejął nadzór nad zakładem, a w 1940 wydzierżawił budynki i przemianował firmę na Deutsche Emailwarenfabrik (DEF). Schindler rozbudował halę produkcyjną, wznosząc m.in. tokarnie, tłocznię i narzędziownię, a w 1942 nadbudowano halę sztancowni tworząc trzykondygnacyjny budynek z zapleczem administracyjnym i mieszkaniem właściciela. Początkowo załoga składała się głównie z Polaków, z czasem jednak rosła liczba pracowników żydowskich.
Zakład produkował naczynia emaliowane. Od 1943 uruchomiono także dział produkcji zbrojeniowej, gdzie wytwarzano menażki dla Wehrmachtu oraz elementy amunicji. W marcu 1943, po likwidacji getta krakowskiego, część ocalałych trafiła do obozu w Płaszowie, a następnie — dzięki staraniom Schindlera — do baraków zlokalizowanych na parceli przyległej do fabryki. Liczba pracowników w 1944 wynosiła około 1100.
W jaki sposób fabryka przyczyniła się do ratowania pracowników?
Wobec zbliżania się frontu wschodniego Niemcy przystąpili do likwidacji obozów. Schindler ewakuował linię produkcyjną do Brünnlitz (dzisiejszy Brněnec) w Kraju Sudetów. Wspólnie z księgowym Itzhakiem Sternem przygotował listę osób, które miały zostać przewiezione do nowej fabryki. Dzięki temu ponad 1100 więźniów trafiło do Brünnlitz i tam pracowało aż do 8 maja 1945, kiedy obóz został wyzwolony.
Co prezentuje dziś Muzeum Fabryki Schindlera?
W 2007 miasto Kraków przekazało budynek administracyjny Muzeum Historycznemu Miasta Krakowa. Oddział zorganizował stałą ekspozycję zatytułowaną Kraków – czas okupacji 1939–1945. Ekspozycja mieści się w 45 salach i przedstawia losy miasta i mieszkańców w czasie wojny.
Wystawa podzielona jest na kilkanaście segmentów tematycznych, obejmujących m.in. wojnę 1939 roku, rolę Krakowa jako ośrodka władzy Generalnego Gubernatorstwa, życie codzienne, los Żydów krakowskich, działalność tajnego państwa oraz dzieje pracowników fabryki i historię Oskara Schindlera. Zbiory muzealne uzupełnia bogata dokumentacja fotograficzna i archiwalna pochodząca ze zbiorów polskich i zagranicznych.
Czy na terenie fabryki są jeszcze inne instytucje?
Tak. Po 2007 kompleks podzielono między Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Muzeum Sztuki Współczesnej. Obiekt wpisuje się także w trasę Krakowskiego Szlaku Techniki, będąc jednym z punktów prezentujących przemysłową przeszłość miasta.
Oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa został uroczyście otwarty 10 czerwca 2010.
Informacje praktyczne
- Adres: Lipowa 4, 30-702 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 9:00–20:00, pn 10:00–15:00
- Telefon: +48122570096
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (26 135 opinii)
