Dom studencki „Żaczek” przy al. 3 Maja 5 w Krakowie świętuje stulecie istnienia. Przy wmurowaniu kamienia węgielnego pod budowę był obecny Józef Piłsudski, a w chwili otwarcia akademik uznawano za jeden z największych i najnowocześniejszych w Polsce. Budynek przez dekady gościł osoby, które później stały się rozpoznawalne w kraju i w Krakowie.
Jak zmieniały się warunki mieszkania?
Współczesny standard obejmuje pokoje jedno-, dwu- i trzypokojowe z łazienką, dwoma kuchniami i pralnią na piętrze oraz widoki na Błonia, Kopiec Kościuszki, Muzeum Narodowe i Bibliotekę Jagiellońską. Kilkadziesiąt lat temu sytuacja wyglądała inaczej. Mieszkańcy opisywali pokoje bez prywatnych łazienek, wspólne natryski i kuchnie. W latach 70. w dwuosobowych pokojach bywało po pięć-sześć osób; stały tam łóżka piętrowe, a dodatkowi lokatorzy — tzw. waleci — czasami spali na podłodze lub w szafie.
Czym było życie wspólnotowe w akademiku?
Wspólne przestrzenie silnie wpływały na relacje między mieszkańcami. Kolejki do pryszniców i kuchni sprzyjały poznawaniu całego piętra. Ludzie dzielili się ubraniami i jedzeniem przysyłanym z domu. Waleci często otrzymywali wsparcie, w zamian pomagając mieszkańcom lub przynosząc prowiant. Kierownictwo domu studenckiego przez długie lata tworzyło atmosferę opieki — pamięć o wieloletnim kierowniku Janie Buszku wskazuje na jego życzliwe i wyrozumiałe podejście do mieszkańców.
Jaką rolę pełnił Żaczek w życiu kulturalnym studentów?
„Żaczek” był miejscem intensywnej działalności kulturalnej. W jego klubach i salach zaczynały kariery zespoły i artyści, a w klubie studenckim odbywały się przeglądy piosenki studenckiej i koncerty jazzowe. W akademiku działało Alma Radio, które odegrało rolę w historii opozycji antykomunistycznej — z jego głośników po raz pierwszy odczytano pełny tekst manifestu Studenckiego Komitetu Solidarności po śmierci Stanisława Pyjasa w 1977 roku. Funkcjonowały też kluby o nazwach „Żaczek”, „Nowy Żaczek” i scena „Rotunda”, gdzie występowali m.in. Skaldowie, Jacek Kaczmarski i Ewa Demarczyk.
Co się zmienia teraz?
Rotunda przechodzi prace remontowo-modernizacyjne; pierwszy etap ma się wkrótce zakończyć. Uniwersytet Jagielloński, który zarządza Rotundą, planuje ogłoszenie przetargów na roboty wykończeniowe po wakacjach. W samym akademiku utrzymano standardy mieszkaniowe odpowiadające współczesnym oczekiwaniom studentów, przy jednoczesnym zachowaniu historycznych elementów tożsamości miejsca.
Żaczek pozostaje częścią akademickiego krajobrazu Krakowa — pod adresem Al. 3 Maja 5 funkcjonuje jako ośrodek mieszkaniowy i kulturalny z bogatymi wspomnieniami byłych mieszkańców.
