Barbakan w Krakowie to gotycka budowla obronna, będąca najbardziej wysuniętą na północ częścią miejskich fortyfikacji. Leży na obszarze Plant, tuż przed Bramą Floriańską. W źródłach pojawia się też nazwa Rondel, używana zamiennie.
Jak wygląda Barbakan?
Obiekt ma kształt wycinka koła o wewnętrznej średnicy 24,40 m. Mury mają grubość sięgającą ponad 3 m. Budowlę wyróżnia siedem wieżyczek ułożonych naprzemiennie — okrągłych i sześciobocznych — co nadaje jej rozpoznawalny profil.
Barbakan dawniej łączył się z Bramą Floriańską długą szyją obronną. W murach szyi znajdowały się hurdycje spoczywające na arkadach oraz otwory strzelnicze. Wejście prowadziło od strony Kleparza i było ustawione niemal równolegle do linii obwodowych murów, co umożliwiało ostrzeliwanie flanki atakujących.
Przed bramami obronnymi biegły mosty zwodzone ponad fosą wykopaną w kamieniu o szerokości 24 metrów i głębokości 3,5 metra. Od strony Kleparza wzniesiono wysuniętą przybudówkę, pod którą kiedyś przepływała woda. Przybudówka pełniła funkcje związane z obsługą bram i mostów zwodzonych.
Kiedy i dlaczego powstał Barbakan?
Budowę zainicjowano w latach 1498–1499 za panowania Jana Olbrachta. Decyzja o wzniesieniu fortecy wynikała z obaw przed najazdem wołosko-tureckim po klęsce bukowińskiej. Król osobiście położył kamień węgielny i przeznaczył na budowę 100 grzywien.
Inspiracją do budowy były barbakany w Toruniu — Starotoruński i Chełmiński — których możliwości obronne przekonały władze do utworzenia podobnej warowni w Krakowie. W XIX wieku pojawiły się plany rozbiórki Barbakanu; senator Feliks Radwański w 1816 r. bronił budowli przed wyburzeniem, argumentując przeciwko decyzjom dekretu cesarskiego z 1806 roku, który rekomendował rozbiórkę ze względów sanitarnych. Ostatecznie decyzje o zachowaniu obiektu zwyciężyły.
W 1910 roku przygotowano projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej autorstwa Jana i Tadeusza Styki. Artyści przybyli z Paryża w 1909 roku i przedstawili szkice Komitetowi Grunwaldzkiemu oraz wydali broszurę "Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej". Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami w Wiedniu nie wyraziła zgody, motywując decyzję obawą o uszkodzenie historycznej budowli. Diorama Grunwaldzka Popiela i Rozwadowskiego zaprezentowano w osobnym, drewnianym pawilonie na placu św. Ducha.
Co było i co upamiętnia Barbakan?
Barbakan pełnił funkcję obrony Bramy Floriańskiej i jej bezpośredniego otoczenia. W obrębie budowli znajdowały się elementy służące prowadzeniu ognia flankowego i zabezpieczeniu przejazdu przez mosty zwodzone. W późniejszych wiekach miejsce to stało się przedmiotem dyskusji o zachowaniu zabytków oraz o propozycjach wystawienniczych.
Na murach Barbakanu umieszczono płytę poświęconą Marcinowi Oracewiczowi. Legenda głosi, że podczas konfederacji barskiej, gdy zabrakło mu amunicji przy obronie Krakowa, nabił karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina.
Jak wykorzystuje się Barbakan dziś?
Barbakan jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Muzeum wykorzystuje go jako przestrzeń wystawową oraz jako miejsce wydarzeń o tematyce historycznej i sportowej. Na terenie Barbakanu organizowano mistrzostwa Polski w szermierce, walki rycerskie i tańce dworskie.
Muzeum prowadzi także projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino — jest to cykl określany jako średniowieczne kino letnie w Barbakanie. Obiekt pełni funkcje wystawowe i wydarzeniowe w kontekście promowania historii miasta.
Informacje praktyczne
- Adres: Basztowa, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:30–18:00
- Telefon: +48124210201
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (6 912 opinii)
