Kopiec Krakusa stoi w Podgórzu, na prawym brzegu Wisły, na szczycie Wzgórza Lasoty (271 m). Ma 16 m wysokości od podstawy, średnicę u podstawy 57 m i 8 m na górze; jego wierzchołek jest płaski, a całkowita objętość wynosi 19 100 m³.
Gdzie stoi i jak wygląda?
Kopiec położony jest na wapiennym wyniesieniu Krzemionek. Masowy nasyp ma kształt stożka zwężającego się ku górze z płaskim szczytem. Wokół kopca od dawna utrzymuje się tradycja związana z obchodami Rękawki.
Jak powstał Kopiec Krakusa?
Autorstwo i czas powstania kopca nie są pewne. Nazwa wzgórza Lasoty wiązana bywa z rodem Awdańców i z postacią komesa Lassoty, ale te hipotezy nie mają ostatecznego potwierdzenia. Kronikarz Jan Długosz wiązał kopiec z legendarnym Krakiem i opisał zwyczaj pogrzebowy, zgodnie z którym kopiec wzniesiono na pamiątkę założyciela miasta.
Badacze formułowali różne teorie dotyczące funkcji kopca. Najczęściej wymienia się funkcję pochówkową lub kultową. Hipotezy o charakterze obronnym lub sygnalizacyjnym oceniono jako mało prawdopodobne, ponieważ nakład pracy związany z budową byłby nieproporcjonalny do efektu takiego rozwiązania.
Jakie odkryto pozostałości podczas badań archeologicznych?
Wykopaliska przeprowadzono w latach 1934–1937 pod kierunkiem Józefa Żurowskiego i Franciszka Jakubika; finansował je redaktor naczelny „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” w kwocie 100 000 zł. Badacze wykopali lej sięgający do podstawy kopca; pierwotnie planowano zbadać około 4% powierzchni, ale w toku prac odsłonięto łącznie około 60% podstawy.
W pobliżu i u podstawy znaleziono ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej. W obrębie nasypu natrafiono na różne zabytki ruchome oraz szkielet dziecka i palenisko, ale te przedmioty trafiły do kopca podczas jego sypania i nie pozwalają na bezpośrednie datowanie konstrukcji. Wewnętrzna konstrukcja oparta była na wysokim słupie z promieniście związanymi przegrodami z wikliny; przestrzeń między nimi wypełniono ubitą ziemią i kamieniami, co zapewniało stabilność budowli.
Późniejsze badania wykazały obecność zabytków związanych z wpływami kultury przeworskiej oraz stanowisk kultury łużyckiej i pomorskiej w pobliżu. W dolnych partiach wykopu odnaleziono brązową skuwkę typu awarskiego, datowaną przypuszczalnie na VII–VIII wiek. W górnej części kopca znaleziono srebrny denar czeski Bolesława II (972–999) około 50 cm pod darnią. Interpretacje chronologii różnią się — profesor Janusz Kotlarczyk przyjął genezę celtycką, prof. Andrzej Buko wskazał okres od końca VIII do połowy X wieku, a prof. Andrzej Żak sugerował terminację między schyłkiem VI a schyłkiem VII/VIII wieku. Badania nie dowiodły jednoznacznie obecności pochówku wewnątrz kopca.
Co obejmowała rewitalizacja i jakie były fortyfikacje?
Prace rewitalizacyjne rozpoczęły się w 2012 roku. Za projekt odpowiada krakowski architekt Piotr Orzeszek z pracowni Stvosh. Miasto Kraków realizuje inwestycję etapami od 2013 r. Zakres prac obejmuje zagadnienia architektoniczne, konserwatorskie, archeologiczne, geologiczne, hydrogeologiczne, konstrukcyjne, studia widokowe i przyrodnicze oraz przebudowę otoczenia: dróg, ścieżek, schodów terenowych i oświetlenia.
W XIX wieku kopiec włączono w system austriackich fortyfikacji. Otoczono go wałem ziemnym, murem i fosą, a w obrębie muru wzniesiono koszary — fort cytadelowy 33 „Krakus”. Elementy te zniwelowano w okresie międzywojennym; koszary przestały istnieć po II wojnie światowej. Rewitalizacja przewiduje także odkrycie dawnych umocnień i pozostałości koszar oraz wyznaczenie tematycznych ścieżek pieszych i rowerowych.
W historycznej Małopolsce występują także inne duże kopce kurhanowe, między innymi w Krakuszowicach, Leszczkowie, Sandomierzu, Sólcy, Święcicy i Złotej. Według badań topograficznych i historycznych okolice Kopca Krakusa były niegdyś otoczone skupiskiem nasypów — na planach z XVIII wieku widocznych było kilkadziesiąt kopców; liczba ta w miarę upływu czasu uległa zmniejszeniu.
W systemie hipotez pojawia się także związek z innymi kopcami: obserwowano zgodność azymutu łączącego Kopiec Krakusa i Kopiec Wandy z azymutem wschodu słońca 1 maja. Takie powiązania skłoniły niektórych badaczy do rozważenia funkcji astronomicznej lub kultowej. Obecne dane archeologiczne i toponimiczne skłaniają do uznania funkcji pochówkowej za bardzo prawdopodobną.
Objętość kopca wynosi 19 100 m³.
Informacje praktyczne
- Adres: 30-543 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (11 282 opinie)
