Synagoga Remuh powstała w XVI wieku i od tego czasu pozostaje ważnym elementem tkanki Kazimierza. Budynek zachował cechy renesansowe, choć wiele jego detali uległo przekształceniom w kolejnych stuleciach. Obok synagogi leży historyczny cmentarz, który razem z domem modlitwy tworzy unikatowy zespół architektoniczny i artystyczny.
Historia synagogi
Decyzje dotyczące osadzenia społeczności żydowskiej w Kazimierzu podjął król Jan Olbracht w 1495 roku. Budowa synagogi, związana z rodziną Isserleów, rozpoczęła się w połowie XVI wieku; tablica fundacyjna wskazuje datę 1553, natomiast królewskie zezwolenie pojawiło się w 1556 roku.
Po pożarze miasta 1 kwietnia 1557 świątynia została odbudowana i od 1558 roku wznoszono już murowaną konstrukcję. W kolejnych wiekach przeprowadzano przebudowy i dobudowy, a większe prace modernizacyjne miały miejsce w latach 1829–1830 i w 1882 roku.
W XX wieku synagoga przeszła prace konserwatorskie, a podczas II wojny światowej budynek został zdewastowany i wykorzystany jako magazyn. Po wojnie w 1947 roku obiekt zwrócono Kongregacji Wyznania Mojżeszowego i podjęto renowacje; gruntowne prace konserwatorskie prowadzono w latach 1958–1968. W 1996 roku do synagogi zwrócono odnalezione zwoje Tory, a w XXI wieku obiekt przeszedł dalsze prace remontowe, realizowane w latach 2008–2013 z dofinansowaniem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa.
Architektura i otoczenie
Budowla ma orientację wschodnią i prostokątny korpus głównej sali modlitewnej. Obiekt wzniesiono w stylu renesansowym, mimo że wielokrotne przebudowy zmieniły jego pierwotny wygląd. Teren synagogi i cmentarza ogrodzony jest tynkowanym murem krytym dachówką; fragmenty muru włączają w siebie ściany rozebranych domów.
Wejście prowadzi przez renesansowy portal z piaskowca zamknięty półkolistym łukiem i osadzone drzwi z kutego żelaza. Dach korpusu ma formę trójspadową z wyraźnie wysuniętym okapem; nad salą kobiet zastosowano dach pulpitowy. Na elewacjach widoczne są szkarpy i gzymsy świadczące o kolejnych fazach przebudowy.
Wyposażenie i elementy sakralne
Główna sala modlitewna ma sklepienie kolebkowe i wymiary wewnętrzne około 10,4 × 5,1 m. Na ścianie wschodniej umieszczono oryginalny, renesansowy aron ha-kodesz rzeźbiony w kamieniu, pochodzący z drugiej połowy XVI wieku; fragmenty tego wyposażenia rekonstruowano w 1933 i podczas prac konserwatorskich w latach 1958–1968.
Przy aron ha-kodesz stoi odtworzony pulpit kantora oraz ner tamid w formie ozdobnej szafki. W sali zachowały się tablice jorcajtowe z nazwiskami członków kongregacji, na których obok wpisów umieszczane są żaróweczki zapalane w rocznicę śmierci. Po prawej stronie aron ha-kodesz znajduje się nieobsadzane krzesło, tradycyjnie przypisywane rabinowi Mojżeszowi Isserlesowi, z pamiątkową tablicą wmurowaną nad miejscem.
Cmentarz Remuh i związek z synagogą
Cmentarz przylega bezpośrednio do terenu synagogalnego i razem z nim tworzy historyczny kompleks sakralny. Dziedziniec synagogi otoczony jest murem, a wejście przez bramę nosi hebrajską inskrypcję odnoszącą się do fundacji "Bożnica Nowa błogosławionej pamięci Remuh".
Przy synagodze znajdują się również tablice pamiątkowe i fragmenty dawnej zabudowy Kazimierza, które zostały włączone w mur otaczający zespół. Ceremonia przekazania odnalezionych zwojów Tory miała miejsce 31 lipca 1996 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 076 opinii)
