Kościół św. Andrzeja to zabytkowy, rzymskokatolicki kościół klasztorny na Starym Mieście w Krakowie. Świątynia wyróżnia się zachowaną bryłą romańską oraz cechami obronnymi, widocznymi w masywności murów i otworach strzelniczych. Od XIV wieku obiekt służy zakonowi klarysek.
Jak powstał kościół św. Andrzeja?
Świątynię wzniesiono w latach 1079–1098, z fundacji palatyna Sieciecha. Początkowo była głównym kościołem osady Okół i znajdowała się pod patronatem benedyktynów najpierw z Sieciechowa, a później z Tyńca. Istnieje przypuszczenie, że pierwotne wezwanie mogło odnosić się do św. Idziego.
W źródłach kronikarskich Jan Długosz odnotował obronę ludności Okołu podczas najazdu mongolskiego w 1241 roku. W 1243 roku Konrad Mazowiecki otoczył kościół fosą i wałem w trakcie walk o tron krakowski. Kolejny najazd tatarski z 1260 roku prawdopodobnie spowodował częściowe zniszczenia. W 1320 roku kościół przekazano klaryskom, które otrzymały też fundusze królewskie Władysława Łokietka na budowę zabudowań klasztornych. Świątynia przechodziła przez pożary, które nie zmieniły zasadniczo zewnętrznej bryły; w XVIII wieku przeprowadzono gruntowną barokizację wnętrza, z udziałem m.in. Baltazara Fontany i możliwie Franciszka Placidiego.
Jak wygląda architektura i wystrój wnętrza?
Kościół zachował pierwotną bryłę romańską i ma cechy obronne. Jest to dwuwieżowa bazylika typu saskiego z krótkim, jednoprzęsłowym trójnawowym korpusem, transeptem oraz prezbiterium zamkniętym apsydą. Prezbiterium oddzielało od nawy lektorium. Mury kamienne budowano z naprzemiennych warstw wapienia i piaskowca. Nad nawami istniały empory, które obiegały wnętrze i kończyły się w bocznych ramionach transeptu.
Fasada zachodnia ma dwie wieże — u podstawy czworokątne, wyżej ośmioboczne — z biforiami i triforium w środkowej części. Dolna część fasady wyróżnia się masywnością, otworami strzelniczymi i śladem po zamurowanym pierwotnym portalu. Zewnętrzne ściany prezbiterium i apsydy ozdobiono lizenami i fryzem arkadowym. Do romańskiej bryły kontrast wnoszą gotyckie oratorium oraz barokowe hełmy wież.
Wnętrze ma obecnie bogaty wystrój barokowy, choć odnaleziono fragmenty średniowiecznych malowideł. W północnej wieży na wysokości pierwszego piętra zachował się wyryty w kamieniu podpis XII-wiecznego muratora. Polichromia w kopule przedstawia Sąd Ostateczny, a w prezbiterium ukazano m.in. chwałę św. Klary, Salomei i Kingi oraz koronację Matki Bożej w absydzie. W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Andrzeja, w mensie barokowe tabernakulum z XVIII wieku, a w prezbiterium są zabytkowe organy o ośmiu głosach.
Co należy do zespołu klasztornego?
Klasztor przylega do kościoła i ma plan nieregularnego czworoboku z wirydarzem pośrodku. Zabudowania klasztorne były przebudowywane pod koniec XVI wieku i na przełomie XVI i XVII wieku. W XIX wieku odnowiono elewację w stylu neoromańskim. W skarbcu klasztornym przechowuje się zabytki sięgające średniowiecza: XIII-wieczne relikwiaria, mozaikowy obraz Matki Bożej w stylu bizantyńskim z przełomu XII/XIII wieku oraz najstarsze figurki jasełkowe z początku XIV wieku, które prawdopodobnie podarowała Elżbieta, siostra króla Kazimierza Wielkiego. W klasztornej bibliotece znajdują się późnoromański graduał z XIII wieku i iluminowane księgi wczesnogotyckie.
Informacje praktyczne
- Adres: Grodzka 54, 31-044 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 7:00–17:00
- Telefon: +48124221612
- Strona internetowa: klaryski.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (773 opinie)
