| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Marek Ferdynand Arczyński |
| Pseudonimy | Janek, Marek, Łukowski |
| Urodzenie | 8 grudnia 1900, Kraków |
| Śmierć | 16 lutego 1979, Warszawa |
| Pochówek | Cmentarz Wojskowy na Powązkach, kwatera 15B-4-7 |
| Funkcje i zawód | |
| Zawód | Działacz społeczny i polityczny, dziennikarz |
| Role | Skarbnik Rady Pomocy Żydom (Żegota), poseł KRN i Sejmu Ustawodawczego |
| Odznaczenia | |
| Wybrane | Order Krzyża Grunwaldu III kl., Krzyż Oficerski OOP, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata |
Marek Ferdynand Arczyński wyrósł z krakowskiego środowiska robotniczego i zaangażował się we sprawy publiczne od młodości. Zyskał rozpoznawalność jako działacz polityczny, dziennikarz oraz uczestnik organizacji pomagających Żydom podczas okupacji.
Życiorys i początki działalności
Urodził się w rodzinie Franciszka i Antoniny w Krakowie. W 1921 wziął udział w III powstaniu śląskim. W okresie międzywojennym pracował w kolejnictwie. W 1938 znalazł się w Komitecie Zaolziańskim Korpusu Ochotniczego Ziemi Krakowskiej.
Działalność w czasie II wojny światowej i pomoc Żydom
W czasie okupacji Arczyński kierował okręgowym zarządem Stronnictwa Demokratycznego w województwie krakowskim i pracował jako redaktor „Dziennika Polskiego”. W 1943 związał się ze Stronnictwem Polskiej Demokracji i objął stanowisko sekretarza generalnego tego ugrupowania.
Był jednym z inicjatorów powołania Rady Pomocy Żydom „Żegota” przy Delegaturze Rządu na Kraj. Należał do prezydium tej rady i pełnił obowiązki skarbnika od grudnia 1942 do stycznia 1945. Kierował także Referatem Legalizacyjnym, który sporządzał fałszywe dokumenty dla osób ukrywających się przed prześladowaniem.
Po 1945: funkcje publiczne i działalność organizacyjna
Po zakończeniu wojny pełnił funkcje we władzach Stronnictwa Demokratycznego; był wicesekretarzem generalnym CK SD oraz kierownikiem propagandy i wydawnictw CK. W 1945 został powołany do Krajowej Rady Narodowej, a w 1947 został posłem do Sejmu Ustawodawczego.
Aktywnie uczestniczył w kampanii na rzecz referendum z 1946 roku. W latach 1946–1947 pełnił obowiązki sekretarza generalnego Bloku Stronnictw Demokratycznych. Po 1950 pracował jako dziennikarz. Był członkiem honorowym PTTK, sekretarzem generalnym Ligi do Walki z Rasizmem oraz prezesem okręgowego zarządu Związku Powstańców Śląskich w Krakowie. Pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego pism „Turysta” i „Światowid”.
W późniejszym okresie został usunięty z władz Stronnictwa Demokratycznego. W 1958 zawieszono go w prawach członka partii za współorganizowanie wewnętrznej grupy odnowy. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, w kwaterze 15B-4-7.
Ordery i odznaczenia
Otrzymał między innymi następujące wyróżnienia:
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (11 lipca 1946)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
- Śląski Krzyż Powstańczy
- Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946)
- Medal 10‑lecia Polski Ludowej (12 stycznia 1955)
- Odznaka „Zasłużony Działacz Turystyki”
- Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
